سه‌ره‌کی        په‌یوه‌ندی        ئه‌رشیف        لینک        زانیاری ماڵپه‌ڕ
   
وتاری هه‌ڤاڵ مسته‌فا چاوڕه‌ش - یادی چله‌ی شه‌هیدانی لیوای یه‌كی پاراستنی سلێمانی
بیره‌وه‌ریه‌کانی مسته‌فا چاوڕه‌ش ‌
  پێشه‌کی
به‌روار: 26/12/2014
خوشک و برایانی به‌ڕێز، ئه‌و هاوڕێ به‌ڕێزانه‌ی که‌ چه‌ندین ساڵ له‌ خزمه‌تی نیشتماندا پێکه‌وه‌ بووین، زۆر ده‌مێکه‌ بیرم کردووەته‌وه‌ بیروه‌رییه‌كانی ژیانم بنووسمەوە ‌و بیانخه‌مه‌ به‌رده‌ستی به‌ڕێزتان. دیاره‌ هه‌ر ساڵه‌و شتێک هاتووەته‌ پێشه‌وه ‌و سه‌رکه‌وتوو نه‌بووم. زۆر له‌ هه‌ڤاڵه‌کانم داوام لێده‌که‌ن بۆ نووسینه‌وه‌یان، زۆریش به‌ڵێنم دانێ ئه‌مڕۆ نا سبه‌ی ده‌ست پێبكه‌م، به‌ڵام هه‌ر بۆم نه‌كرا و جێبه‌جێ نه‌بوو. ئێستا تازه‌به‌تازه‌ بڕیارم داوه‌ ئه‌وه‌ی له‌ ژیانی خۆمدا دیومه ‌و به‌سه‌ر خۆم و که‌سوکارم و هاوڕێکانم هاتووه،‌ بیخه‌مه‌ به‌رده‌ستی ئێوه‌ی به‌ڕێز و خۆشه‌ویست. ئه‌مه‌ش بۆ ده‌وڵه‌مه‌ندکردنی نووسینه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڤاڵانه‌ی پێش من بیرەوەرییە‌کانی خۆیانیان نووسیوه‌ته‌وه،‌ بۆ ئەوەی بچێته‌ سه‌ر خه‌رمانی خه‌باتی میللەتە‌که‌م. بڕوا بکه‌ن زیاتر له‌ ده‌ ساڵ ده‌بێ هه‌ر به‌ڵێنیان پێئه‌ده‌م. جارجاره‌ که‌ ئه‌مبیننه‌وه‌، گله‌ییم لێده‌که‌ن. منیش هه‌رجاره‌ی بیانوویه‌کم هێناوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر پێم وتوون ئه‌و به‌ڵێنه‌ی داومه‌، جێبه‌جێی ده‌که‌م و ده‌یبه‌مه‌ سه‌ر. ڕه‌نگه‌ تۆزێکیش ته‌مه‌ڵیی خۆمی تێدا بووبێ. به ‌هه‌رحاڵ، ده‌ست له ‌ده‌ست و قوه‌ت له‌ خوا ده‌ستم به‌ نووسینه‌وه‌یان كرد.
دیاره‌ هه‌ر که‌سێک هه‌ر شتێک بنووسێته‌وه‌، پێی خۆشه‌ له‌ هی هه‌موو که‌سێک باشتر و ده‌وڵه‌مه‌ندتر بێ، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر که‌سێک که‌ ده‌یخوێنێته‌وه،‌ حه‌قی خۆی بداتێ، ڕه‌حمه‌تی بۆ بنێرن و گله‌یی لێنه‌که‌ن. نووسینە‌وه‌ی ڕاستییە‌کان خزمه‌ت به‌ خۆت و میللەتە‌که‌ت ده‌که‌ن، ئیتر هه‌ر شتێک تۆمار بکه‌ی، تا هه‌ر هیچ نه‌بێ، چه‌ند هاوڕێیه‌ک كه‌ له‌ ژیاندا ماون، بڵێن ڕاسته‌ یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌. لێره‌دا ده‌مه‌وێ بڵێم ویژدانی خۆم ئازار ناده‌م غه‌در له‌ هیچ هاوڕێیه‌کم بکه‌م. مێژووش هه‌روا نووسراوه‌ته‌وه‌. به‌نده‌ په‌نجا ساڵێك له‌ ڕیزی حیزبایه‌تی و تێکۆشاندا بووم. پێش ئه‌وه‌ی من یاده‌وه‌ره‌ییه‌كان بنووسمه‌وه‌ و باسی ڕووداوه‌كان بكه‌م،‌ گه‌له‌که‌م شاهیدن و ده‌مناسن؛ شاره‌که‌م و شاره‌کانی تر و خه‌ڵکی ده‌ره‌وه‌ شاهیدن، چونکی له‌ ژیانی خه‌باتگێڕی و تێكۆشاندا به‌ زۆر کووچه‌ و کۆڵان و شار و گونددا تێپه‌ڕم کردووه‌. شتێک نییه‌ شارا‌وه‌ یان هه‌ڵبه‌ستراو بێ. هه‌ڤاڵه‌کانم که‌ ئیشم له‌گه‌ڵ کردوون و به‌شێکی خه‌ڵکی کوردستان ئاگاداری خه‌باتی منن و هه‌ڵسه‌نگاندنی خۆیان هه‌یه‌. ئه‌وه‌ی ئه‌ته‌وێ بینووسی، یان بیڵیت، ده‌بێت پێش هه‌ر كه‌سێكی تر جێی ڕه‌زامه‌ندیی خۆت بێت.
من ڕێزی زۆرم هه‌یه‌ بۆ هه‌موو ئه‌و هه‌ڤاڵه‌ تێکۆشه‌رانه‌ی پێش خۆم بیرەوەرییە‌کانیان نووسیوه‌ته‌وه‌ و ده‌ستخۆشییان لێده‌که‌م. چونکی ته‌نیا ژیان و خه‌باتی خۆت نانووسیته‌وه‌ و ته‌نیا موڵکی خۆت نییە،‌ هی میله‌ته‌که‌‌ته‌. هه‌رچییه‌ک بنووسیته‌و‌ه‌، له‌ سه‌رت ماڵه‌ و ده‌بێ ورد بیت له‌ نووسینه‌وه‌یدا، غه‌در له‌ که‌س نه‌که‌یت و به‌ شانوباڵی که‌سدا هه‌ڵنه‌ده‌یت. هه‌ر که‌سه‌ش خۆی به‌رپرسیاره‌ به‌رامبه‌ر به‌ مێژوو، به‌رامبه‌ر به‌ خوێنی شه‌هیده‌کانی و هاوڕێ و که‌سوکاری، که‌ له‌ مه‌یدانی خه‌باتدا گیانی خۆیان به‌خت کردووه و مه‌یدانیان بۆ به‌جێ هێشتووه،‌ تۆش ده‌بێت له‌ دێڕی یه‌که‌مییه‌وه‌ تاکو کۆتایی بیرەوەرییە‌کان ڕاستگۆ بیت.
بڕوا بکه‌ن به‌شێک له‌ دره‌نگكه‌وتنم له‌ نووسینه‌وه‌ی بیروه‌رییه‌كانم ته‌نیا ته‌مه‌ڵی نه‌بوو، به‌ڵکو زۆر شتی تریش ڕێگر بوون. چ له‌ پێش ده‌ستپێکردنی شۆڕشی نوێ و‌ دروستبوونی یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان ‌و چ دواتریش زۆر به‌رپرسیارێتی و مه‌سئوولیاتم هه‌بووه‌. به‌و پێیه‌ش چه‌ندین نامه‌ی هه‌ڤاڵانم بۆ هاتووه‌. به‌شێك له‌ نامه‌ی هه‌ڤاڵه‌کانم له‌ چه‌ند قۆناغێكدا فه‌وتان، وه‌ك نامه‌کانی جه‌نابی مام جه‌لال، کاک نه‌وشیروان مسته‌فا، کاک ڕەسوڵ مامه‌ند، ناوه‌ندی کۆمه‌ڵه‌، کاک سالار عه‌زیز، مه‌لا به‌ختیار، کاک ملازم عومه‌ر و هه‌موو کاکه‌کانی تر. هۆی یه‌که‌م: هه‌ندێکم نارده‌وه‌ بۆ سلێمانی، بەڵیێنیان دامێ بۆم هه‌ڵبگرن، به‌داخه‌وه‌ له‌به‌ر دڕ‌نده‌یی ڕژێم که‌سوکاره‌که‌م نامه‌كانیان له‌گه‌ڵ چه‌ندین وێنه‌دا سوتاند. هه‌ندێك له‌ وێنه‌كان كه‌ هی قۆناغی منداڵی بوون و پاراستبووم. ئه‌گه‌ر نه‌فه‌وتانایه‌ و له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو نامانه‌دا بمانایه‌، خه‌رمانێکی گه‌وره‌ ده‌بوون بۆ ڕاستیی نووسینە‌وه‌که‌م. هۆی دووه‌م: كاتێك له‌ "سیروان" به ده‌سكیسه‌ی ڕژێم ژه‌هرخوارد کراین، هه‌رچیم هه‌بوو له‌ ماڵه‌که‌دا، به‌ نووسینه‌کانیشه‌وه‌، جارێکی تر فه‌وتان و نه‌مزانی چییان لێهات. ژه‌هرخواردنه‌كه‌‌ جگه‌ له‌وه‌ی بووه‌ هۆی شه‌هیدبوونی "دایکم و کاک بێستون مه‌لا عومه‌ر و سه‌ریعه‌ی مه‌لا موحه‌رەمی مه‌رگه‌"، بووه‌ هۆی به‌شێكی تر له‌ نامه‌ی هه‌ڤاڵه‌کانم، به‌تایبه‌ت سه‌رکردایه‌تی، له‌ناو بچن. هۆی سێیه‌م: له‌ قۆناغه‌کانی تردا و دوای ساڵی ١٩٩٦ به ‌دواوه به‌شێكی تریش فه‌وتان،. ئیتر نه‌مده‌ویست شتێک بنووسمه‌وه‌ پشتیوانیی له‌گه‌ڵدا نه‌بێ، هه‌رواشی لێهات. ئه‌وه‌ی ده‌یڵێمه‌وه‌، وه‌ک حیکایه‌تێك وایه‌. زۆر داوای لێبوردن ده‌که‌م بۆ‌ که‌موکووڕییەکان. هیچ شتێک له‌م دنیایه‌دا بێکه‌موکووڕی نابێ. هه‌ڵه‌کانی ئه‌م نووسینه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خۆم. هه‌ر لێره‌شه‌وه‌ داوای لێبوردن له‌ هه‌موو ئه‌و هه‌ڤاڵانه‌ ده‌که‌م ئه‌گه‌ر ناویانم له‌بیر چووبێت، یان شتێکم باس کردبێت و ناویانم نه‌هێنابێ. گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌ی ده‌یخه‌مه‌ به‌رده‌ستی به‌ڕێزتان، بۆ خزمه‌تی خه‌باتی میللەتە‌که‌مه‌‌. دژی هیچ که‌سێک نییە‌، ته‌نها بۆ ده‌رخستنی ڕاستیی ڕووداوه‌کانه‌، ته‌نها دژی داگیرکه‌رانی کوردستان و خائین و خۆفرۆشانە، ئه‌وانه‌ی له‌ خزمه‌ت ڕژێمدا بوون. دیاره‌ ڕاستییه‌كانیش به‌م نووسینه‌وه‌یه‌ی من و دوای منیش ته‌واو نابێ. ده‌یان کار و شتی تازه‌ دێته‌ پێشه‌وه،‌ خه‌ڵکی تریش ده‌توانن بینووسنه‌وه‌ و ھه‌قی خۆیانه‌، مێژوو به‌م چه‌ند دێڕه‌ی من کۆتایی نایه‌ت و به‌رده‌وامه‌، کاروان له‌ ڕه‌وتایه‌ و به‌ره‌و پێشه‌وه‌یه‌‌. ته‌نها هیوام ئه‌وه‌یه‌ به‌م نووسینه‌وه‌یه‌م خه‌باتی میللەتە‌که‌م نه‌شێوێنم و غه‌در له‌ هه‌ڤاڵه‌ خۆشه‌ویسته‌کانم نه‌که‌م، که‌ له‌ کاروانی خه‌باتدا شه‌هید بوون، چونکی ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ڕه‌نجی ئه‌وانی زۆر تێدایه‌، ئه‌وان ئه‌م ئه‌مانه‌ته‌یان بۆ ئێمه‌ به‌جێ هێشتووه‌، که‌ هێشتا له‌ ژیاندا ماوین.
ته‌مه‌ن و ژیانی من به‌ چه‌ند قۆناغێکدا تێپه‌ڕی کردووه.‌ ئه‌وه‌ی له‌بیرم بێ، وه‌ک لاوێک له‌ ساڵی ١٩٦٢دا چوومە‌ته‌ ڕیزی حیزبایه‌تی. لاوێکی ته‌مه‌ن ١٦ ساڵ بووم، له‌ ژیان و سیاسه‌تیشدا كه‌مئه‌زموون بووم، به‌ڵام تاکو ئه‌مڕۆ بۆ چرکه‌ساتێک له‌ خه‌بات دوا نه‌که‌وتووم. خه‌باتی من له‌و کاته‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات، كه‌ له‌ یه‌کێتیی قوتابیانی عێراقدا بووم "حیزبی شیوعی". ئیتر ده‌بێ بیهێنمه‌وه‌ به‌رچاوی خۆم و خه‌یاڵی خۆم، چونکی وه‌ك له‌ پێشه‌وه‌ وتم، هه‌موو شته‌کان فه‌وتان. دیاره‌ له‌ ته‌مه‌نی په‌نجا ساڵ خه‌باتدا بیره‌وه‌رییه‌كان بێکه‌موکوڕی و بیرچوونه‌وه‌ نابن. ئه‌م ته‌مه‌نه‌ش هی له‌بیرچوونه‌وه‌یه. خوا بکات تاکو ته‌واوی ده‌که‌م، که‌ڵکی ئه‌وه‌م پێوه‌ مابێ شته‌ گرنگه‌کانم له‌بیر نه‌چێته‌وه‌. له‌م ئه‌م ڕۆژگاره‌دا ‌و به‌م هه‌موو به‌سه‌رهات و چوون و هاتنەوه‌ زۆر زه‌حمه‌ته‌ بتوانیت له‌ سه‌داسه‌د وێنه‌یه‌کی ته‌واو بهۆنیته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ ده‌یڵێیت. بۆ كه‌سێك ئه‌رشیفه‌كه‌ی له‌ناو چووبێت، زۆر زه‌حمه‌ته‌ ڕۆژ و مانگ و سه‌عاتی له‌بیر بێ. ئه‌و جانتایه‌ی ناردمه‌وه‌ بۆ سلێمانی بۆم هه‌ڵبگرن، سه‌دان وێنه‌ی تێدا بوو که‌ ئه‌گه‌ر بمانایه‌، بۆ ئێستا سامانێکی گه‌وره‌بوو، چ بۆ خۆم چ بۆ مێژووی میللەتە‌که‌م. ئیتر که‌ هه‌ڵه‌ت کرد، ده‌بێ ئەنجام هه‌رچی بێت، قبوڵی بکه‌یت.
دوای ڕاپه‌رینی ساڵی ١٩٩١ هاتینه‌وه‌ ناو شار. ‌چووم بۆ ماڵی هه‌ندێك له‌و خزمانه‌م، که‌ جێگەی بڕوا بوون. وا هه‌ستم ده‌كرد دایکم شتی لا دانابن و بۆیان شاردبێته‌وه‌، ده‌موت دایکم هیچی لا دانه‌ناون؟ دیاره‌ وه‌ڵام هه‌ر ئه‌وه ‌بوو که‌ نه‌خێر، ئه‌و كه‌سانه‌ش كه‌ شتیان لا دانرابوو، نه‌ده‌‌چوونه‌ ژێری، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سوتاندبوویان.‌ هه‌ر یه‌کێك ده‌یوت شتێکی لامه‌. دیاره‌ مه‌به‌ستی من شتی ناوماڵ نه‌بوو، مه‌به‌ستم ئه‌و ده‌ستمایه‌ و سامانه‌م بوو، که‌ له‌ نامه‌ و وێنه‌کاندا بوو و هه‌موویان فه‌وتان. هه‌موو کاتێک که‌ بیرم ده‌که‌وێته‌وه‌، داخی بۆ ده‌خۆم و ده‌ڵێم ئه‌و هه‌ڵه‌ گه‌وره‌یه‌ چی بوو؟ بۆ لای ئه‌و خوشکه‌م دامنان؟. خۆ ئه‌گه‌ر له ‌لای که‌سێکی ده‌ره‌وه بووایه‌،‌ مه‌به‌ستم خه‌ڵکی لادێکانە، به‌ چاو و گیانی خۆیان ده‌یانپاراست. له‌ سه‌رێکی تریشه‌وه‌ ناتوانم گله‌یی بکه‌م، هه‌موومان ڕژێمی به‌عس و ڕژێمی دیکتاتۆره‌که‌ی سەددام حسێن ده‌ناسین. چی نه‌ما به‌ میللەتە‌که‌ی نه‌که‌ن، له‌ کوشتن و بڕین و ماڵوێرانکردنه‌وه‌ هه‌تا تیربارانكردنی کوڕه‌کانیان به‌ به‌رچاوی خۆیانه‌وه‌ و ده‌یان و هه‌زاران تاوانی تر؟ بۆیە ناتوانم ته‌نها وشه‌یه‌ک له‌سه‌ر ئه‌وه‌ به‌ که‌س بڵێم. ئیتر که‌ هاتمه‌ سه‌ر نووسینه‌وه‌ی ئه‌م ته‌مه‌نه‌ی خه‌بات و ئه‌م شۆڕشه‌، پێش هه‌موو شتێک بڕیارم دا له‌ ڕاستی لا نه‌ده‌م و ئه‌وه‌ی به‌ بیرم هاته‌وه‌، به‌ هێمنی بینووسم.
زۆر داوای لێبوردن له‌ خوێنه‌ران ده‌که‌م، که‌ هه‌ندێک شت هه‌یه‌ نانووسرێ؛ ڕاسته‌ بیره‌وه‌رییه‌ و هی خه‌بات و پێشمه‌رگایه‌تی و قۆناغی منداڵییه‌ له‌ شاری سلێمانی، به‌ڵام هه‌ر ناوترێ. خۆتان ده‌زانن مه‌به‌ستم له‌ چییه‌، چونکی له‌و هه‌موو ساڵه‌ی ئیشکردن به‌ چه‌ندین قۆناغدا گوزه‌رمان کردووه،‌ زۆر شتمان بینیووه‌ و زۆرمان کردووه.‌ مه‌به‌سته‌كه‌ش بۆ خزمه‌تی گه‌ل و نیشتمان بووه،‌ شتێکی تایبه‌تی یان شه‌خسیی له‌ پێشه‌وه‌ نه‌بووه‌. له‌ ماوه‌ی لێپرسراویه‌تیمدا له‌ هه‌ر جێگەیه‌ک درێغیم نه‌کردووه‌ بۆ سه‌رخستنی ئامانج و هیوای گه‌ل. من کێشه‌ی موڵک و به‌راو و توتنم له‌گه‌ڵ که‌س نه‌بووه. هه‌ر له‌ ته‌مه‌نی شانزه‌ ساڵییه‌‌وه‌ که‌ چوومه‌ته‌ ڕێزی حیزبی شیوعییەوە، زۆر به‌ جیدی ئیشم کردووه،‌ له‌ پاش ئه‌وه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌ و له‌ نووسینه‌وه‌ی بیره‌وه‌رییه‌كاندا ئیشاره‌تی پێده‌ده‌م. بیرەوەرییە‌کان خۆیان ده‌دوێن و شاهیدیم بۆ ده‌ده‌ن، خه‌ڵکی کوردستان خۆیان پێش خوێندنه‌وه‌ی شاھیدی ڕاستییە‌کانن. مه‌گه‌ر هه‌ر خۆم و ئه‌وانه‌ی ئیشم له‌گه‌ڵ کردوون، بزانن چیمان کردووه‌، ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر مێژوو ویژدانی هه‌بێ و غه‌در له‌ که‌س نه‌کات، یان هه‌ڤاڵه‌کانی له‌ سه‌روو خۆته‌وه‌ غه‌درت لێنه‌که‌ن.
خه‌بات دوای ئێمه‌ش زۆری ماوه،‌ کێشه‌کانمان زۆریان چاره‌سه‌ر نه‌كراون. ئه‌وه‌ی به‌ دڵسۆزی کردوومه‌، به‌ شه‌ره‌فێکی گه‌وره‌ی ده‌زانم بۆ خزمه‌تی میلله‌ت و داهاتووش تاکو ئه‌وه‌نده‌ی ئیمکان بێ و بتوانم، هه‌ر نه‌بێ له‌به‌ر خاتری خوێنی شه‌هیده‌ هاوڕێکانم و میلله‌ته‌که‌م درێغی نه‌که‌م. ره‌نگه‌ ئێوه‌ش پاش خوێندنه‌وەی‌ ئه‌م كتێبه‌ كه‌موكورتی به‌دی بكه‌ن كه‌ لای منه‌وه‌ بێت، یان شتێکتان بۆ ڕوون ببێته‌وه. پێشتر خه‌ڵك نووسیوویانه‌، به‌وه‌ی منیش ته‌واو نابێ، دوای ئه‌وه‌ش ده‌یان و سه‌دان خه‌ڵکی دڵسۆز هه‌ن ڕاستییە‌کان بڵێن و نه‌یشێوێنن. به‌ڕێزتان فه‌رموون به‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی خۆم کردوومه‌ و به‌شدار بووم تێیدا. جارێکی تریش سه‌رم بۆ هه‌موو شه‌هیدانی کوردستان نه‌وی ده‌که‌م.


زیاتر ...‌
بیره‌وه‌ری‌ یه‌كێكه‌ له‌و ژانه‌ره‌ گرنگانه‌ی‌ كه‌ نووسه‌رو سیاسییه‌ ناوداره‌كان له‌دوای‌ ته‌مه‌نێك له‌كاركردن په‌نای‌ بۆ ده‌به‌ن، له‌م كتێبه‌دا كه‌ دو...
26/12/2014
لام باشه‌‌ لێره‌وه‌ ده‌ست پێبکه‌م. ئه‌وه‌نده‌ی له‌بیرم ماوه‌، له‌ سه‌روبه‌ندای شۆڕشی چوارده‌ی گه‌لاوێژدا خه‌ڵکی عێراق و کوردستانیش زیاتر هۆشیار بوونه‌...
26/12/2014
1
په‌ڕه‌یله‌ 1
ژماره‌ی بابه‌ت