سه‌ره‌کی        په‌یوه‌ندی        ئه‌رشیف        لینک        زانیاری ماڵپه‌ڕ
   
وتاری هه‌ڤاڵ مسته‌فا چاوڕه‌ش - یادی چله‌ی شه‌هیدانی لیوای یه‌كی پاراستنی سلێمانی
راپۆرت ‌
   ئەلمۆنیتەر: روسیا هەڕەشەی لە ئەردۆگان کردووە هەڕەشە لە کورد نەکات
به‌روار: 01/10/2017

پاش ئەوەی گەلی کورد لە ٢٥ / ٩ ریفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجامدا و لە پاش ئەوەش رەجەب تەیب ئەردۆگان هەڕەشەکانی خۆی بۆسەر هەرێمی کوردستان چڕطر کردەوەو چەند جارێک هەڕەشەی پچڕانی بۆریە نەوتەکان و ناردنی هێزی سەربازی بۆ هەرێمی کوردستان کرد. بەڵام لە کۆتاییدا هەموو ئەوەی کە تورکیا کردی ئەوە بوو کە چی تر فرۆکەکانی بە ئاسمانی هەرێمی کوردستاندا نەفڕێت.

هەندێک لە رۆژنامەنوسان روویان کردە کۆشکی سەرۆکایەتی رەجەب تەیب ئەردۆگان لەو کاتەی کە لە ٢٨ی ئەیلول لەگەڵ ڤلادیمێر پۆتین سەرۆکی روسیادا کۆبویەوە. رۆژنامەنوسەکان پرسیاریان لێکرد لەبارەی هەڕەشەکانیەوە بەڵام ئەردۆگان تووشی بێ هیوایی بوو. ئەردۆگان وەڵامی هیچ پرسیارێکی نەدایەوە و بەبێ هیچ هەڕەشەیەک لەبەردەم پۆتیندا کۆتایی بە کۆنگرە رۆژنامەوانییەکە هێنا.

ئەردۆگان تەنها ئەوەندەی وت کە لەگەڵ پۆتیندا رێکەوتون لەسەر ئاشتەوایی هەرێمیی سوریا و عێراق.

لە کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەدا، ڤلادیمێر پۆتین سەرۆکی روسیا رەتیکردەوە هیچ وشەیەک لەبارەی هەڕەشەکانی ئەردۆگانەوە بۆسەر هەرێمی کوردستان بڵێت، لە کاتێکدا تورکیا بەردەوام هەڕەشەی ناردنی هێزی سەربازی بۆسەر هەرێمی کوردستان و ئیدلەبی سوریا دەکرد.

پۆتین ووتی '' پێشتر وەزارەتی دەرەوەی روسیا هەموو شتێکی لەبارەی ریفراندۆمی هەرێمەوە باسکردووە و جەختی لە سەقامگبیری عێراق کردووە بەڵام مۆسکۆش رێز لە ئیرادەی گەلی کورد دەگرێت''. ئەمەش ئەو وشەیەیە کە هەرگیز ئەردۆگان حەز بەدەربڕینی ناکات.

ئەردۆگان بەردەوام هەڕەشە لە کورد دەکات، لە لێدوانێکیدا ووتی '' کوردەکان نازانن چۆن وڵات بەڕێوەبەرن، وا دەزانن تەنها بە وشە دەتوانن وڵات بن، ئەمەش هەرگیز روونادات''.

بەڵام وەک پیتەر گالبێرس بالێۆزی پێشووی ئەمریکا لە عێراق و پاڵەوانی دۆسیەی کورد ووتی '' ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەبێت خۆی لەگەڵ واقیعەکەدا بگونجێنێت''.

ئەوەی پرسیارە لێرەدا ئەوەیە کە، چێ وای لە ئەردۆگان کرد کە باس لە داخستنی بۆریە نەوتییەکان بکات و سنور بکاتەوە؟
ئەوەی بەندە بە بۆریە نەوتییەکانەوە، ئەوا روسیا وای لە تورکیا کرد، ئەمەش بەگوێرەی قسەکانی یوجین کۆگان پسپۆڕی بواری بەرگری و ئاسایش کە ناوەندەکەی لە تیبلیسی جۆرجیایە.

روسیا بە بڕی ٤ ملیار دۆلار وەبەرهێنانی لە پیشەسازی غازی سروشتی و نەوت کردووە لە هەرێمی کوردستاندا لە ماوەی ١٢ مانگی رابردوودا، کە بەمەبەش ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تێپەڕاند بۆ بوون بە گەورەترین وەبەرهێنەری بیانی لە باکوری عێراقدا. جگە لەوەش کۆمپانیای روس نەفت کە گەورەترین کۆمپانیای حکومەتی روسیایە رۆژانە بڕێکی زۆری نەوت لە بەندەری جەیهانی تورکیاوە بۆ ئەڵمانیا دەگوێزێتەوە و لەوێ بە ئەوروپییەکانی دەفرۆشێت.

کۆگان بە مۆنیتۆری وتووە '' پێویستە لەسەر ئەردۆگان گوێبیستی ئەوە بێت کە پۆتین دەیڵێت'' ئاماژەی بەوەشداوە، '' تەنها کڕیارە روسییەکانن کە وای لە تورکیا کردووە هێڵی نەوتی هەرێم بۆ بەندەری جەیهان دانەخات''.

ئابوری ئەردۆگان خۆی لەسەر ئابوری تورکیا بەندە. لە ساڵێ رابردوودا تورکیا بە بڕی ٧.٦ ملیار دۆلار ئاڵوگۆڕی بازرگانی لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا هەبووە و لە دوایین لێدواندا، نیهاد زیبکی وەزیری ئابوری تورکیا رایگەیاند کە ئاڵوگۆڕی بازرگانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ تورکیادا بە بێ نەوت، ٢.٦ ملیار دۆلار بووە.

هاوکات دۆگو ئەرگیڵ زانای سیاسەت لە تورکیا بە مۆنیتەری ووت '' ئەگەر تورکیا سنور دابخات، ئەوا تەنها کوردەکان زەرەرمەند نابن، بەڵكو تورکەکانیش زەرەرمەند دەبن''. ئەمەش کاریگەری راستەوخۆ و لێدانە لەو کارگە تورکیانەی کە کوردەکانی تورکیا بەڕێوەی دەبەن و لە سنوری هەرێمی کوردستانەوە دەیگوازنەوە، لە کاتێکدا سێ یەکی کوردەکانی تورکیا دەنگیان بە حزبی داد و گەشەپێدانی تورکیا داوە.

شکستهێنانی ئەردۆگان لە بەجێگەیاندنی هەڕەشەکانیدا، وایکردووە کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زۆر لاواز دەرکەوێت، چونکە ئەو وەک سەرۆکێک دەمکردنەوەی 
بەڵام ئیرگیڵ ووتی '' هەڕەشە توندەکانی ئەردۆگان هەمیشە دەنگدەران بۆ خۆی رادەکێشێت''. ئەرگیڵ ووتیشی '' بە بڕوای من هەڕەشەکانی ئەرۆدگان ناچێتە قاڵبی جێبەجێکردنەوە، بەلكو تەنها بۆ راکێشانی سۆزی ناوخۆیە.