سه‌ره‌کی        په‌یوه‌ندی        ئه‌رشیف        لینک        زانیاری ماڵپه‌ڕ
   
وتاری هه‌ڤاڵ مسته‌فا چاوڕه‌ش - یادی چله‌ی شه‌هیدانی لیوای یه‌كی پاراستنی سلێمانی
ئه‌ده‌بیاتی شۆڕش ‌
  ئەگەر بەیانی نەگەڕامەوە ئەوە یان گیراوم یان شەهید بووم
به‌روار: 18/03/2018


ئەو كاتەی چەكی شەرەفمەندانەی پێشمه‌رگایه‌تی كرده‌ شانی و بووه‌ یه‌كێك له‌ كوڕانی شۆڕش و كوردایه‌تی و رێبواری رێگای رزگاری نه‌ته‌وه‌كه‌ی هێشتا ته‌مه‌نی نه‌گه‌یشتبووه‌ 18 ساڵ.
كه‌می ته‌مه‌ن، ئازایی و جه‌ربه‌زه‌یی له‌ چالاكییه‌ پێشه‌مه‌رگانه‌ییه‌كانی، چاونه‌ترسیی و لێزانیه‌كه‌ی له‌ خه‌بات و چالاكی پێچشمه‌رگانه‌، ده‌بنه‌ هۆكاری بڵاوبوونه‌وه‌ی ناو و ناوبانگی، به‌ تایبه‌ت له‌ سنووری پارێزگای هه‌ولێر. ئه‌مه‌ سه‌رباری ئه‌و پاشخانه‌ گه‌وره‌یه‌ی خانه‌واده‌ و بنه‌ماڵه‌كه‌ی له‌ تێكۆشان هه‌یانبوو.
به‌ختیار كاوانی خاوه‌ن سه‌دان سه‌روه‌ریی پێشمه‌رگانه‌ی دوژمن تۆقێن، ده‌یان جار بریندار بوون و زیندانی كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ له‌ لێواری مه‌رگ و نه‌خۆشی و تێكچوونی باری ته‌ندروستی بۆ ماوه‌یه‌ك، بێ پسان و دابڕان هێشتا له‌ رێبازی كوردایه‌تی دا رێبوارێكه‌ و نایه‌وێ پشوو بدات.
به‌ختیار كه‌ ئێستا كادیرێكی پێشكه‌وتووی یه‌كێتی نیشتمانیی كوردستان و به‌رپرسی ئیداره‌ی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی نیشتمانیی كوردستانه‌ له‌ هه‌ولێر، یاده‌وه‌ریی پێشمه‌رگانه‌ی خۆی و بنه‌ماڵه‌كه‌ی ده‌گێڕێته‌وه‌.
ئه‌و له‌ گێڕانه‌وه‌ی مێژووی خه‌باته‌كه‌یان له‌ بنه‌ماڵه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات و ده‌ڵێ: كاوانییەكان لە سەرەتای شۆڕشی رزگاریخوازی باشووری كوردستان، ته‌ڤلی تێكۆشان بوون و بە كوردایەتی و قوربانیدان ناوبانگیان دەركردووە، گوندەكەمان هەرچەندە بچووك بوو، بەڵام قوربانیی گەورەی داوە بۆ كورد و كوردستان و چەندین جار كەوتووتە بەر شاڵاوی داگیركەران و سووتاندویانەو تاڵانیان كردوەو و لە گەل زەوی ته‌ختیانكردووە. دواین جار كە كاوانیان ئاوەدان دەكرێتەوە لەساڵی 1972 بووە، بەبۆنەی ئەو دانوسانەی لەنێوان سەركردایەتی كوردو حكومەتی عێراقی هەبووە ئاوەدان كراوەتەو. هه‌روه‌ها یەكەم تەقەی شۆرشی ئەیلوول لەسەردەستی كاوانییەكان بووە. بە بەردەوامی خەڵكی كاوانیان سەنگەرەكانی كوردایەتیان چۆڵنەكردوە قوربانی گەورەشیان داوە بۆ شۆرشەكانی كورد. سەرقافڵەی قوربانیەكانیشمان بریتی بووە لە شه‌هید حەمید كاوانی و مەحمود كاوانی، یه‌كێكیان مامم و ئەوەی تریان خاڵم بووە. كه‌ بزووتنەوەی كوردایەتی لە شاخی سەفین دەست پێدەكات، كاوانیەكان لەوێدا سەر قافڵە و پێشەنگ بوون. حەمید و مەحمود كاوانی رابەرایەتیان كردووە وخەڵكی كاوانیانیش پاڵپشتیان كردوون. زۆر جار حكومەتی عێراقی هێرشی كردۆتە سەر كاوانیان و گوندەكانی دەوروبەریان و دانیشتوانەكەی ئاوارە بوون.
مەحمود كاوانی و حەمید كاوانی هەردووكیان له‌ شۆڕش و كوردایه‌تیی دا شەهید دەبن، بەڵام بە شەهید بوونی ئەم دوو سەركردە لەسەنگەرەكانی پێشمەرگایەتی باوكم و مامەكانم بەردەام دەبن ولە شۆرشی ئەیلول باوكم یەكێك بووە لەوانەی قاچێكی لە دەست داوە و هەر هەموویان تووشی زیندان تاڵان و گواستنەوە بۆ خواروی عێراق دەبن.
له‌ باسی به‌شداریی خۆی له‌ خه‌باتی كوردایه‌تییدا، به‌ختیار كاوانی ده‌ڵێ: له‌ ناو خانەوادەكەی من زۆرن ئه‌وانه‌ی كه‌ پێش ته‌مه‌نی 18 ساڵێ بوونه‌ته‌ پێشمه‌رگه‌. ئامۆزاكانم هەرهەموویان لەتەمەنی 14 و 15 ساڵی پەیوەندیان بە شۆرشەوە كردووە و بوونەتە پێشمەرگەو پلەی بەرزیشیان لە پێشمەرگایەتی وەرگرتووە. بۆیه‌ ده‌رفه‌ته‌كه‌ بۆمنیش ره‌خسا.
به‌ختیار له‌و نه‌وه‌یه‌ی كاوانیانه‌ كه‌ دوای شۆرشی ئەیلول ده‌بنه‌ پێشمه‌رگه‌، له‌ شۆرشێكی نوێ و به‌ دنیابینی و بیروباوه‌ڕێكی نوێتر له‌ نه‌وه‌كانی پێش خۆیان، له‌و باسه‌دا ده‌ڵێ: دوای نسكۆی ساڵی 1975 كۆمەڵێك گەنجی خوێن گەرمی كاوانییەكان پەیوەندیان بە شۆرشی نوێ گەلەكەمانەوە كرد و بوونە پێشمەرگە لەناو رێزكانی یەكیتی نیشتمانی كوردستان و هەندێكیشیان شان بەشانی پێشمەرگە لە ناو رێكخستنەكانی یەكیتی لە شارەكان بەشدارییان كردووە. بەشێكیان لە ساڵی 1979بۆ 1981 پەیوەندیان بە هێزی پێشمەرگەوە كردوە بۆ ماوەیەكی كەم 12 ئامۆزا و كورە پورو كەس وكارمان بوون بە پێشمەرگە لەوانە شەهیدی فەرماندە تەحسین كاوانیی و مام دارای برای و شەهید وەستا فەتاح، كه‌ ئەوان له‌ كەسە دیارەكانی ناو شۆرشی نوێ بوون. لەرێگای ئەوانەوە كۆمەلێك گەنجی تر پەیوەندییان بە شۆرشەوە كرد. هەندێكیان شەهید بوون، منیش لەو كەشەی ناو خانەوادەی كاوانییەكان پەروەردە بووم، بۆیە له‌ مێردمنداڵییه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی ئه‌وه‌م بوو، وه‌ك گه‌نجانی تری خانه‌واده‌ شه‌ره‌فی پێشمه‌رگایه‌تیم پێ ببڕێ و بە زووییی پەیوەندیم بە هێزی پێشمەرگەوە كرد. لە ئاوارەیی لەساڵی 1974 چوومە قوتابخانە لە شاری خانێ-ی رۆژهەڵاتی كوردستان. دوای شكستە گەورەكەی شۆرشی ئەیلول گەراینەوە بۆ هەولێر لە قوتابخانەی كارۆخ درێژەم بە خۆێندن دا، لە ناوەندی چوومە دواناوەندی هەڵمەتی كوڕان، ئەو كاتە كۆمەلێك گەنجی خوێن گەرمم لەوێ ناسی كە لەناو رێكخستەكانی كۆمەڵە كاریان دەكرد ولێیان نزیك بوومەوە و منیش ده‌رفه‌تم بۆ ره‌خسا پەیوەندی بكه‌م بە رێكخستنەكانی كۆمەڵەی رەنجدەرانەوه‌. لەساڵی 1982 لە رێگای كاك وەرزێر كە ئەو كاتە ئەو لە شاخ بوو، راستەو خۆ پەیوەندیم پێوەكرد لە گەل كاك لوقمانی برادەرم كۆمەڵێك دۆست و برادەرانی خۆم ئەوانەی لەگەل خۆم خوێندكار بوون.
له‌ گێرانه‌وه‌ی قۆناغی كاركردن له‌ناو رێكخستنه‌ نهێنییه‌كان، به‌ختیار كاوانی ناوی هونه‌رمه‌ند و پێشمه‌رگه‌ ره‌وانشاد حه‌مه‌ جه‌زا ده‌بات، كه‌ وه‌ك مامۆستای ئه‌و قۆناغه‌ی خه‌باته‌كه‌ی ناوی ده‌بات و باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ زۆر سوودی له‌و هونه‌رمه‌نده‌ شۆڕگێره‌ وه‌رگرتووه‌ و ده‌ڵێ: ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ماڵێ حه‌مه‌ جه‌زا له‌ هه‌ولێر و له‌ هه‌مان گه‌ڕه‌كه‌كه‌ی ئێمه‌ بوون. دەمزانی كە هونەرمەند حه‌مه‌ جەزا هه‌مان بیروباوه‌ڕی سیاسی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و رۆژگاره‌ ئێمه‌ی پێ گۆش ده‌كرا. سوودم لە ئامۆژگارییەكانی دەبینی. هەروەها ماڵی سەید سەلیم لە ئێمە زۆر نزیكبوو هیوای كوری لەمنەوە زۆر نزیك بوو بەراستی پەیوەندیشم لە گەل ئەوانە زیاتر هانیدام ببم بە پێشمەرگە. دەمەوێ ئاماژە بەو برادەرە بدەم كەوا كاری رێكخستنمان پێكەوە دەكرد لە ناو جەرگەی شاری هەولێر ئەویش كاك لوقمان بوو خەڵكی گوندی گڕاوی بناری سەری رەش بوو. كارەكانی ریكخستنمان پێكەوە ئەنجام دەدا، بەتایبەتی ئەوكاتە سەرەتای ئەوەبوو خۆپیشاندان لە ناو رێزەكانی خوێندكاران تازە چەكەرەی كردبوو لە ناو هەولێر. من لە راپەرینەكانی ساڵی 1982 بە شدارییم كردووە كە دەمانچەیه‌كی جۆری (لامە)ی شۆرشم پێبوو. كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردسان لای منی دانابوو، چەند جارێكیش تەقەم پێكردووە لە خۆپیشاندانەكان لەناو جەرگەی شار بە كارم دەهێنا .

ئه‌ركی رێكخستن له‌و رۆژگاره‌دا
له‌ گێرانه‌وه‌ی رۆڵ و ئه‌ركی رێكخستنه‌ نهێنییه‌كانی شۆڕشی نوێ دا، به‌ختیار كاوانی ئاماژه‌ بۆ رۆڵی گرنگی ژنان و كچان ده‌كات و ده‌ڵێ رۆڵی بەرچاویان هەبوو. لە ناو رێكخستنەكانی شاردا ژن و كچی زۆر قارەمان هەبوون كه‌ بەشداریی چالاكیان هەبوو. كچە وەرزشوانی هەولێر دلارام خان نموونه‌ی ژنانی ئازای ناو رێكخستنه‌كان بوو.

به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خێزانه‌كه‌م خسته‌ مه‌ترسییه‌وه‌!
به‌ختیار كاوانی باس له‌ تێپه‌ڕاندنی قۆناغی رێكخستن و بوونی به‌ پێشمه‌رگه‌ ده‌كات، كه‌ به‌م كاره‌ی سه‌رمایه‌ی باوكی و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ مادییه‌كانی خێزانه‌كه‌ی له‌به‌رچاو ناگرێت و شار جێده‌هێڵێت و له‌ چیا چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی ده‌كاته‌ شانی و ده‌ڵێ: خانەوادەكەم لە دەوڵه‌مەندە هەرەدیاره‌كانی هەولێر بوون. لەو سه‌رده‌مه‌دا جەمیل كاوانی باوكم یه‌كێك بوو له‌ هه‌ره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی هه‌ولێر. كاری به‌ڵێنده‌رایه‌تی ده‌كرد. سه‌رباری ئه‌وه‌ش ئەو كاتە حكومەتی عێراقی یەك كارگەی قیری هەبوو، باوكیشم به‌ته‌نیا هه‌مان جۆر كارگه‌ی هه‌بوو، بۆیە باس لە دەوڵمەندی باوكم دەكەم لەبەر ئەوەی بۆ ئەو كات ئاسان نەبووە بۆمن كە بەشداری شۆرش بكەم و ببم بە پێشمەرگە، چه‌نكه‌ دەمزانی بوونم بە پێشمەرگە ئاستەنگ بۆ ئیش و كارەكانی باوكم وخانەوادەكم دروست دەكات و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ مادییه‌كان و ته‌نانه‌ت ژیانیشیان ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌، بەڵام دوای ئەوەی لە راپەرینەكانی ساڵی 1982 دا پیاوه‌كانی رژێمی به‌عس تەقەیان لە خوێندكاران كردو چەند هاورێیكمیان بریندار كرد، منیش بۆ راگرتنی تۆقاندنی خوێندكاران و وه‌ك ئه‌ركێكی شۆڕشگێرانه‌ی رێكخستن ته‌قه‌م له‌ پیاوانی رژێم كرد. ئیتر ئاشكرا بووم و نه‌متوانی چیتر له‌ناو شار بمێنمەوە. دوای چەند رۆژیك له‌و چالاكییه‌ و خۆشاردنه‌وه‌م له‌ هەولێر، بڕیارمدا قۆناغی كاری رێكخستنی نهێنی كۆتایی پێبهێنم و ببمه‌ پێشمه‌رگه‌. زستانی ساڵی 1982 بوو، له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك هه‌ڤاڵ چووینە گوندی كاموسەك، له‌وێ پێشمەرگەی لێبوو، خۆمان ناساند و دوامان كرد به‌ پێشمه‌رگه‌ وه‌رمان بگرن، هێندە مناڵ بووین، وەریان نەگرتین ووتیان برۆن خوێندن تەواو بكەن و دەبێ بگەرێنەوە بۆ هه‌ولێر. كاك تەحسین كاوانی زۆر مكوڕ بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی دەبێ بگەرێمەوە بۆ ئەوەی خوێندن تەواو بكەم. ناچار گەراینەوە، بەڵام خۆمان ئاشكرا نەكرد و نەگەڕاینەوە ماڵەوە، 15 رۆژ له‌ كه‌لاوه‌یه‌ك له‌ گه‌ڕه‌كی شۆرش خۆمان حەشاردا، بەبێ ئەوەی كەسوكارەكانمان بزانن كە هاتووینەتەوە بۆ هەولێر. دوای ئه‌و چه‌ند رۆژه‌ دووبارە پەیوەندیمان كردەوە ئەم جارە لە ناوچەیەكی ترەوە رۆیشتین و چووینە مێرگەسەر له‌ بالیسان لەوێشەوە بۆ گوندی تاراوا، كه‌ ئه‌و كات تیپی 12 ی سۆرانی لێ بوو، سەعید حەمە زیاد سەرتیپ بوو. ئەو شەوە لەوێ ماینەوە لەدوایش شەهید حەسەن كوێستانیمان بینی و ئەویش زۆر قسەی بۆ كردین. هاورێكەم گەرایەوە بۆ هەولێر، بەڵام من نەمتوانی بگەرێمەوە لەبەر ئەوەی من بە دەمانچە تەقەم لەپیاوەكانی رژێم كردبوو. سەرەتا چەكیان پێ نەدام تەنیا گولـلە (ئار پی جی)ه‌كیان پێ هەڵگرتبووم. وامدەزانی هەموو سەروەت سامانی دنیام هەیە، ئه‌وه‌نده‌ دڵخۆش بووم په‌تێكم له‌ گولـله‌(ئار پی چی )ە كە به‌ستبوو، وەكو چەك كردبوومه‌ شانم. شانازیم ده‌كرد كه‌ بوومه‌ته‌ پێشمەرگە. ماوەیەك به‌و جۆره‌ به‌رده‌وام بووم، تاكو چووینە گوندی وەرتێ. لەوێ بینیان پێشمەرگەیه‌كی بە جووڵەم، كادیرە پێشكەوتووەكانی كۆمەڵە یارمەتیان داوم گرنگی زۆریان پێداوم، لەوانە حاجی مەمۆ و شەهید حاجی ئەكرەم و تا ئەو كاتەی لە گەل كادیرەكانی ناوچەی خۆشتاوەتی یەكترمان بینیەوە گەرامەوە گوندی چیوەی لە تیپی 83ی هەورێ بووم بە پێشمەرگە ئەو كاتە عەبدوڵای مام عەلی سەرتیپمان بوو لێپرسراوەكانیش شەهید تەحسین كاوانی و شەهید جوامێرو و مامۆستا بەكرو شەهید رێباز بەراستی ئەو ناوانە لەو كاته‌وه‌ تا ئێستا بە گەورەیی ماونەتەوە. پاش ئەوەی ناخۆشی كەوتە نێوان لایەنە سیاسیەكان پاش شەڕ و پێكدادان درووست بوو من هەر لەكەرتی دووی تیپی 83 ی هەورێ مامەوە. له‌وێوه‌ من ووردە ورده‌ لە ستراتیچی شەری پێشمەرگایەتی شاره‌زا بووم و ئه‌زموونم وەرگرت.، ئەوانەی زۆر بایەخییان پێداوم پۆ پێگەیشتنم بۆ كاری پێشمەرگایەتی بریتی بوون له‌: فاروق عەلی مەولود، مامۆستا تەحسین مەنتك و سەفین مەلاقەرە، فێری گقتوگۆ و ئاكار و ره‌وشتی پێشمه‌رگانه‌یان كردم. هەتا ماوم من خۆم بە قەرزاریان دەزانم . هەر لە درێژەی بیرەوەرییەكانیدا بەختیار كاوانی ئاماژە بە پەیوەندییەكانی لەگەل شەهید سەردار سەعید سۆفی دەكات و دەڵێت: ئەو كاتە من و شەهید سەردارو كاك ئەیوبیش لەیەك سنووری پێشمەرگایەتیدا بووین، كە ئەوانە دوو پێشمەرگەی قارەمانی یەكیتی نیشتمانی كوردستان بوون، لە خانەوادەی زۆر تێكۆشەرو شۆرشگێر بوون. من لە پێشمەرگایەتیدا یەكەم كەس كە ناسیبم و لێی نزیك بووم لە ژیانی پێشمەرگایەتیمدا، جووتیار جەبار بوو، كە یەكێك لە قەرەمانەكانی سەردەمی شاخ بوو، هەرچەندە دوورە پەرێز بووە لە راگەیاندن، لە تیپی 83ی هەورێ من پەیوەندیم لە گەلی هه‌بوو، پەیوەندی من و شەهید سەرداریش دەگەرێتەوە بۆ رۆژانی خۆپیشاندانەكانی ناو هەولێر زۆرجار لەوێدا یەكترمان بینیبوو، هەتا رۆژێكیان كە پیاوەكانی ئەمن بە دوامانەوە بوون، من و شەهید بە رێككەوت كەوتینە مالێك و خۆمان شاردبۆوە. كه‌باسی تێكۆشانی خۆم و هه‌ڤاڵه‌كانم ده‌كه‌م پێویستە باسی ئەو ماڵانەش بكەم كەیارمەتی زۆریان داین، لەوانە بە رێكەوتكەوتینە مالێك دۆست ولایه‌نگری خۆمان بوون كە ئەویش نەسرەدیین مامە كەریم كە نازناوەكەی باران بوو، برای فەریدون سامانی شاعیرە، زۆر یارمەتیان داین و ئەو رۆژە بۆمن یادەوەرێكە هەرگیز لەبیری ناكرێ. بەتایبەتی لەم شوێنە شەهید سەرداری سه‌عید سۆفیم ناسی. لە پێشمەرگایەتیدا بە گێرانەوەی یادەوەرییەكانمان بۆ یەكتری جارێكی تر یەكترمان ناسیه‌وه‌ و یه‌كمانگرته‌وه‌. هەریەكەمان لە كەرتێك بووین، شەهید سەردار لە بەرانەتی و منیش لە تیپی 91 ی سەفین بووم، لەسەرەتا زیا تر لە شەڕی پێشمەرگایەتی بەشداریمان دەكرد، كەمتر بەشداری شەری شارمان دەكرد. تا دانوساندنەكەی ساڵی 1983 ی نێوان حكومەتی عێراق و یەكیتی نیشتمانی كوردستان. له‌ رۆژگاری دانووستاندا من وشەهید سەردار پێكەوە دەهاتینە ناو شاری هه‌ولێر. دوای ئەوەی لە كۆنفرانسی سێ دا جەنابی كاك كۆسرەت لێپرسراوێتی مەڵبەندی سێی هه‌ولێری وەرگرت. باره‌گای مەڵبەند لە باڵیسانەوە گۆزرایەوە بۆ سماقووڵی سەروچاوە. واتە لە هەولێرەوە زۆر نزیك بووینەوە ئەوه‌ یەكێك بوو لە بریاڕە راستەكانی سەركردایەتی یەكیتی نیشتمانی. بارەگەكەمان لە گوندی نازەنین بوو، شەهید سەرداریش لە زیارەت بوو هاتووچۆی زۆرمان هەبوو زوو یەكترمان دەبیپنی.
رۆژێك كاك كۆسرەت بۆ به‌شداریكردن له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌ك بانگهێشتی كردین. لە سماقوڵی كۆبۆنەوەیەكی له‌گه‌ڵ هێزی پێشمه‌رگه‌ی سنووره‌كه‌ ئه‌نجامدا، كه‌ بۆ ئەوەبوو مەفرەزەكان رێكبخەینەوە. دیارە بۆ چوونە ناوشاریش چەند بنەمایه‌ك هەبوو، بۆ ئەوەی بچیە ناو شارەكان یەك لەوانە دەبوا پێشتر لە شەرەكان بەشداریت كردبێت. من و شەهید سەرداریش لە چالاكییەكان بەشداریمان كردبوو، هەردووكمان لە شەرەكان بریندار ببووین، بۆ مێژوو دەمەوێ ئاماژە بەوە بكەم كە ئێمە هەر ئەو دوو سێ كەسە نەبووین، بەڵكو لە پێش ئێمەش خەڵكی زۆر ئازاو زاناتر هەبوون كە لە شەری ناوشارەكان شارەزا بوون، لە وانە خالید حاجی بە مامۆستای خۆمی دەزانم، زۆر شت لەو فێربوومە، بە راهێنەرێكی زانای پارتیزانیی دەزانم. گروپی زۆر هەبوون كاك كۆسرەت دابەشی كردبوون. له‌و ماوه‌یه‌دا رژێم تۆبارانی بارەگای مەڵبەندی دەكرد بە موشەك و فرۆكە، بۆیە كاك كۆسرەت ئەم مەفرەزانەی رەوانەی ناو جەرگەی شاری هەولێردەكرد، ئێمە چاڵاكی زۆر گەورەمان لەناو شار ئەنجام داوە ، دوای ئەوەی رژێم ره‌شبگیری دەست پێكرد لەناو شاری هەولێر، رۆژ لە دوای رۆژ بەرفراوانتر دەبوو. تا وایلێهات و كار گەیشتە ئەوەی دەست بۆ رۆشنبیرانمان ببەن و شەهیدیان بكەن لەوانە مامۆستا عەبدول خالق مەعروف و یوسف دەرگەڵەیی و بەشێك لە چالاكیەكانمان لە تۆڵەی خەڵكی بێ دیفاعی ناو شاری هەولێر و ئەو رەشبگیرییە بوو، بەرامبەر خەڵكەكە ئەنجامییان دەدا.
به‌ختیار كاوانی درێژه‌ به‌ گێڕانه‌وه‌ی بیره‌وه‌ری و سه‌روه‌رییه‌كانی ئه‌و رۆژگاره‌ ده‌دات وده‌ڵێ: ئێمە لە لایەن كاك كۆسرەتەوە رینمایی دەكراین، بەڵام ژماره‌یه‌ك تێكۆشه‌ری تریشمان هەبوو، كە رێنوینیان دەكردین و نەخشەی شەڕی ناو شاریان بۆ دەكێشاین لەوانە: شەهید رێبازو شەهید تەحسین كاوانی و شەهید جوامێرو شەهید مەلا سلێمان و كاك بورهانی سەعید سۆفی. كه‌ بە راستی ئەوانە هەریەكەیان لە یەكیك لە لایەنه‌كانی شەڕی ناو شار زانیارییان پێدەداین. بەبێ ئەوان هیچ هەنگاوێكمان نەدەنا. زۆر باسی چالاكی لێدانی پارێزگاری هەولیر دەكرێت، به‌ڵام چالاكییه‌كانمان هه‌ر ئه‌وه‌ نه‌بوو، چالاكی زۆر گەورەمان لەناو جەرگەی شاری هەولێر بەرۆژی روون ئەنجامان داوە، بەڵام ئەوەی یارێزگاری هەلێر لەبەر ئەوەی سەرۆكی لێژنەی ئه‌منی شاربووەو نوێنەری سەدام حوسین بوو بۆیه‌ زۆر كاریگه‌ر بوو و ده‌نگدانه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ی هه‌بوو.
به‌خیتار ده‌ڵێ: نامەوێ زیاتر باس لە كارو چالاكیەكانی زیندووەكان بكەم، چونكە نابێ شەهیدەكانمان فەرامۆش بكەین. لە ناوەراستی شار لە چوار ریانی زەعیم لەپێش گۆرەپانی وەەرزشی هەولێر شەهید غودیل و شەهید كاوە چالاكییه‌كیان ئەنجام دا بەسەركەوتوویی. هه‌روه‌ك باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ شەری ناو شارەكان گرنگ و زەحمەتە، لەبەر ئەوەی ژمارەی پیشمەرگەكان لە 1 تا 4 كەس بوو، لە ناو شەقام و كۆڵانەكان بوو، هەروەها لە رووی جێگاو چاوساغیشەوە ئەوه‌شیان تەواوكەری چالاكییەكانی ئێمە بوون، هەرچەندە بۆ ئێمە ئاسانتر بوو لە بەر ئەوەی كاك كۆسرەت كه‌ سه‌رپه‌رشتی ئێمه‌ی ده‌كرد وه‌ك ئه‌و ژماره‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ی ئه‌ركی چالاكی ناو شاری هه‌ولێرمان پێ سپێردرابوو، خۆی پێش ئەوەی بێتە شاخ سەرپەرشتی رێكخستنەكانی ناو شاری هەولێری كردبوو، بۆیه‌ كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری ئاسان بوو، هه‌روه‌ها نه‌خشه‌كانیش سه‌ركه‌وتوو بوون، بۆیە بۆ ئێمە ئاسانتر بوو.
ته‌ته‌ره‌كان، رۆڵێكی گرنگیان هه‌بوو
له‌ میانی گێڕانه‌وه‌كاندا به‌ختیار كاوانی لایەنێكی گرنگی ژیانی پێشمەرگایەتی ئاماژە پێ دەكات، كە ئەویش ئەوكەسایەتی و بنەماڵانەن كە هەمیشە پاڵپشت بوون بۆ شۆرش و هێزی پێشمەرگە چ ئه‌وانه‌ی داڵده‌یان ده‌داین له‌ناو شار، چ ئه‌وانه‌ی زانیاری و نامه‌كانیان له‌ نێوان ئێمه‌ و سه‌ركردایه‌تی ده‌هێناو ده‌برد كه‌ ئه‌وكاته‌ به‌و په‌یامبه‌رانه‌ ده‌وترا (ته‌ته‌ر). كاوانی دەڵێت : زۆر جار لەناو شارەكان گیردەبوین و نەماندەتووانی بگەڕێینەوە بۆ شاخ. بۆ ئە و مەبەستە پەنامان دەبردە بەر كەسانێكی باوەرپێكراو كە هەواڵمان بەرێت بۆ بارەگاكان لە ناوچە ئازادكراوەكان.
تەتەرەكان سەربازی ونی هەموو شۆرشەكانن، بەتایبەتی لە شۆرشی نوێی گەلەكەمان. لەناو هیچ ئۆرگانێكیی یەكیتیدا جێگایان بۆ دیاری نەكراوە، تەتەرەكان لە شارو گوندەكان لەناو هەموو توێژەكاندا هەبوون، بەبێ ئەوەی سەربە رێكخستەنەكان بن. شوان و گاوان و راوچی ، سەرۆك عەشیرەت، موختار و بەتایبەتیش شوفێری گوندەكان دەوری باڵایان لە تەتەرییدا هه‌بوو، جاری وا هەبووە تەتەر سەردانی ناو زیندانەكانی كردوەو نامەی زۆر گرنگییان گەیاندووە.

له‌ مه‌یدانی چالاكی پێشمه‌رگانه‌وه‌ بۆ كونجی زیندان
كاوانی لە درێژەی بیرەوەرییەكانیدا باس لە چۆنیەتی دەستگیر كردنی خۆی دەكات و دەڵێ: دوای ئەوەی هێزی پێشمەرگە چالاكییەكانی چڕكردەوە، لە ناوەراستی شار نزیك دەبووینەوە، تا ئەو كاتانەی هێزی پێشمەرگە، رۆژانە زه‌بری جەرگبڕیان لە دوژمن دەوەشاند لەتۆڵەی ئەو ڕەشبگیریانەی لە هەولێر بەرامبەر خەڵكی هەولێر ئەنجامیان دەدا. بریاردرا هێزی پێشمەرگە گروپی دووسێ كەسی ئامادە بكرێت، لەوانە ئاسۆ مامەند ، شەهید شێرۆ، شەهید سوڵە، خالید حاجیو چه‌ندانی تر. رۆژانە پێشمەرگە لە ناو هەولێر چالاكیی گەورەیان ئەنجام دەدا. دوو پێشمەرگەی زۆر قارەمانی شەرەكانی ناو شاری هەولێر بەناوەكانی غودیل و كاوە شەهید بوون. لە مەڵبەند ئێمەیان كێشایەوە بۆ گوندی سماقولی، چونكە له‌ لایه‌ن رژێم و ده‌زگا ئه‌منی و هه‌واڵگرییه‌كانییه‌وه‌ چاودێریی زۆر هەبوو لەسەر رێكخستنەكانمان و بازگەكانیان تووند كردبوو. هێزی زیادیان بۆ ناو شارو دەوربەری هێنابوو، ئەنجامدانی چالاكییەكان ئاسان نەبوو لە ناو شاری هەولێر، بۆیە ویستمان جوگرافیای چالاكییەكانمان بگۆرین بۆ ناو شاری شەقڵاوە. من و شەهید سەرداری سه‌عید سۆفی لەگەل كاك كۆسرەت و شەهید تەحسین كاوانی دانیشتین بریاریاندا لە ناو شاری شەقڵاوە، چەند چالاكییەك ئەنجام بدرێت. رۆژی دواتر بە رێكەوتین بەرەو گونده‌كانی ( فریز و بەرەكە )، رۆژی هەینی بوو، چووینە گوندی لاس، هەندێك كێلگەی پەلەوەری لێ بوو. لەگەل رێكخستنەكانمان دانیشتین لەسەر ئەوە رێككەوتین كە شەهید سەردار لەوێ بمێنێتەوە، بە شەهید سەردارم ووت: وریابە ئەگەر من بەیانی نەگەڕامەوە ئەوە یان گیراوم یان شەهید بووم. نامەیەكی كاك كۆسرەتم پێ بوو، بۆ لێپرسراوی رێكخستنەكانی شەقڵاوە كه‌ تێیدا داوای كردبوو كار ئاسانیمان بۆ بكەن و زانیاریمان پێبدەن. ئەو برادەرەم بینی خۆم پێ ناساندو ووتی: برۆ بێترمە، من لەوێ دەتبینم منیش چوومە بێترمە ، چاوەروانی ئەو برادەرەم دەكرد، چواردەورم گیرا پێنج ئۆتۆمۆبیلی مەدەنی هاتن. پڕ لە چەكدار. منیان دەستگیر كرد، خستمیانە ژێر قاچەكانیان، تاكو گەیشتنە ئەمنی شەقڵاوە هیچ شوێنێكی ساغم نەمابوو، هەر هەمووی خوێنی لێ دەچۆڕا، پاشان بردمیان بۆ ئیفادە وەرگرتن، بەناوی رێبوار خۆم پێناساندن، زۆریان لێدام، بەڵام من خۆم راگرت بۆ رۆژی دواتر فرسەتێكم وەرگرت بۆ ئەوەی نامەكەی كاك كۆسرەت لام بوو بۆ ئەو برادەرەی شەقڵاوە، توانیم قووتی بدەم و خواردم لەدوای ئەوە ئاسودە بووم، چونكە نامەكە زۆر شتی تێدا بوو ئەوەبوو لە پاراستنی ئەم زانیاریانە رزگارم بوو. ئاشكراشم نەكردبوو كە كێم لەگەڵە. ئەوان دڵنیا بوون لەوەی كە كەسی ترم لەگەڵه‌ و به‌ته‌نیا نیم، بەڵام لە شۆێنەكەی دڵنیا نەبوون وایان دەزانی كەسەكان لە ناو شەقڵاوەن، بۆیە فەڵاقەیان كردم زۆر ئازاریاندام، بەڵام ئەو بیرو باوەری پێی پەروردە كرابووم، دەبوایه‌ خۆڕاگر بم و نابێ هیچ نهێنیەك بدركێنم. بیرو باوەری كۆمەڵە وا پەروەردەی كردبووین كەچۆن لەكاتە ناخۆشەكان بتوانین بەرگری لە خۆمان و هاوڕێكانمان بكەین بەتایبەتی لە زیندان ، ئەوەبوو كەسێكی دەمامكدراویان هێنا لەبەرامبەرم دایانا و ووتی ئەوە بەختیاركاوانییە، ئەوەبوو من لە رێبوارەوە بوومە بەختیار، ئەشكەنجەدان لە رێبوارەوە بۆ بەختیار گۆڕا، تا وەكو بردمیان بۆ هەولێر و لەئەمنی هەولێر فایلەكەی منیان هێنایە بەردەمم. كه‌ تۆمتی ئەنجامدانی 14 چالاكی لە ناو شاری هەولێر لەسەرم تۆمار كرابوو. لەوانە هەندێكیان تۆمەت بوو بۆمن ، ئەو ژوورەی منی لێ بووم لە ئەمنی هەولێر پڕ بوو لە كەسی جوامێرو خۆراگرو قارەمان. لەو كاتەی منیان هێنایە ئەمنی هەولێر، ماوەیەك بوو رێكخراوی هەولێر ئاشكرا ببوو، زۆربەیان لە بەندیخانە بوون، لەو كەسانەی لەو ژوورە بوون بریتی بوون/ لە (مامۆستا جەمال حەلاق، دەرسیم دیبەگەیی، كاكله‌ رەش، كاردۆ، مامۆستا محەمەد مەنگوڕی، غەفور دەروێش، شەهید خەسرۆ عوسمان و كاك قادر كە ناسراوبوو بە قادرە درێژ) ئەوانە دوای ئەوەی زانیان من پێشمەرگەم و دەستگیر كراوم زۆر یارمەتیان دەدام، بە تایبەتی دوای ئەوەی ئەشكەنجە دەدرام دەیانهێنامەوە بۆ ژوورەكە. ژێر قاچەكانیان چەور دەكردم بە رۆنی ئەو شۆربایەی بۆیان دەهێنیان بۆ خواردن ئەوان برینیەكانی منیان پێ خاوێن دەكردەوە. لەبەر ئەوەی ئەوان پر ئەزموون تر بوون لە زیندان رێنوێنیان دەكردم كە چۆن خۆم بگرم لەبەر ئەشكەنجە. تاوای لێهات من هەردوو دەستەكانم لە ژێر ئەشكەنجەدا شكا، شەهید خەسرۆ یارمەتی دەدام بۆ نان خواردن ئەوانە بۆمن وەك باوك برا وابوون لە زیندان، بەراستی ئەگەر لە پێشمەرگایەتی فێری نەترسی و بەرخودان و گیانفیدایی بووم، لە بەندیخانەدا فێری كاری رێكخراوەیی و رۆشنبیریی وسیاسەت و ئایدلۆژی لە رووی فیكری، لە وێدا فێری خۆڕاگری بووم . هه‌ڤاڵانم لە كونجی زیندان شەهیدبوونیان هەڵبژارد، هیچ نەهێنییه‌كیان نەدركاند لەوانە شەهید سلێمان، شەهید سەفەر، بەراستی من لەم شەهیدانە فێری خۆڕاگریبووم و توانیم خۆراگربم. ئەوكاتەی ئێمەیان لەهەولێرەوە گواستەوە بۆ ئەمنی بەغدا. رێوشوێنی تووندیان گرتبووە بەر. لەوە دەترسان هاورێكانمان بمانفرێنن. ئەوەبوو ئێمەیان بە رێگای موسل برد بۆ بەغدا تەنانەت ئۆتۆمۆبیلەكانیش تایبەت و داخراوبوون لەئاسمانیشه‌وه‌ سێ كۆپتەر چاودێری دەكردین. له‌ به‌غدا و له‌ دادگای شۆڕش له‌ لایه‌ن عواد بەندەر دادگایی كراین. بەر لە رۆژی دادگاییكردن ئەلبومێكی گەورەی وێنه‌یان هێنا. یەكە یەكە لاپه‌ڕه‌كانیان هەڵدەدایەوە و ده‌یانپرسی ئەوە كێیە؟ تاگیشتە سەر وێنەیەك كە من لەگەل مەلا بەختیار گرتبووم لە پێشمەرگایەتی. ووتم نایناسم، چونكە گوومانم هەبوو فێلێكییان لەبەر دابوو. بۆیە هەر ووتم نایناسم لەدوایی زانیم دەیانویست زانیاری لەسەر (ئاڵای شۆرش) كۆبكەنەوە كە تازە دەیانوویست لە یەكیتی جیاببنەوە.
باوكم لەدەرەوەی زیندان زۆر شتی بۆكردبووم، لەبەر ئەوەی تەمەنم بچوك بوو. لەرێی خواڵیخۆشبوو عەونی یوسف كە پیاوێكی قانوونی شارەزابوو. هه‌روه‌ها پارێزەرێكی زیرەكییان بۆ گرتبووم لەرووی تەمەنەوە رێی تێدەچوو كە بتوانن حوكمەكەم سووك بكەن، كوڕی ئەحمەد حەسەن بەكر-ی سه‌رۆكی پێشوتری عیراقیان بە پارێزەر گرتبوو، باوكم بۆی گێرامەوە عونی یوسف رێنمایی دەكردن و رێ و شوێنی بۆ دادەنان، تا ئەورۆژەی عواد بەندەر حومكی لەسێدارەدانی هەموو ئەو پێشمەرگانەی دەركرد. من و برادەرێكی تر بە ناوی زولفەقار، خەڵكی خانەقین بوو ئازاد كرایین.
لەدرێژەی بیروەریەكانی لە ژیانی پێشمەرگایەتی دا، كاوانی ئاماژە بەناخۆشترین ساتەكانی ژیانی پێشمەرگایەتی دەكات و دەڵێت : ناخۆشترین كات لە ژیانی پێشمەرگایەتیمدا شەهید بوونی هاوڕێكانم بوو، لە هەموو شتێك ناخۆش تر لە ژیانی پێشمەرگایەتیدا ئەوكاتانە بوو كە هاورێ پێشمەرگەكەت لەناویەك سەنگەرو لە باوەشت، یان لەسەر دەستت بە برینداری گیانی لە دەست دەداو لە سەرە مەرگدا ناوی مناڵەكانی یان خێزان و خۆشەویستەكانی دەهێنا، هەرگیز ئازاری ئەم كاتانەم لە بیر ناچێتەوە، ئەوەی تریشیان ئەوەبوو كه‌ كۆنفراسی سێ ی كۆمەڵە بەسترا من لە شاخ پێشمەرگە بووم، لەبەر بچووكی تەمەنم نەمدەتووانی دەنگ بدەم لەو كاتەدا پاڵێوراو بووم نەیان دەكردم بە ئەندام ودەیانگووت هێشتا ماوته‌